Kto ma prawo do zachowku i w jakiej wysokości
Zachowek chroni najbliższych spadkodawcy — zstępnych (dzieci, a gdy nie żyją — wnuki), małżonka i rodziców — którzy byliby powołani do spadku z ustawy, a nie otrzymali należnej części, np. dlatego, że testament przekazał majątek komuś innemu albo spadkodawca rozdał go w darowiznach. Co do zasady zachowek to połowa wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a dwie trzecie — jeśli uprawniony jest małoletni lub trwale niezdolny do pracy.
Zachowek to roszczenie o zapłatę pieniędzy, nie o część nieruchomości. Do podstawy jego obliczenia dolicza się co do zasady darowizny dokonane przez spadkodawcę, z pewnymi wyjątkami — np. drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych oraz darowizn sprzed ponad dziesięciu lat na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku.
Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnika
- rodzic zapisał cały majątek jednemu z dzieci albo osobie spoza rodziny,
- majątek przekazano za życia w formie darowizn i trzeba ustalić ich wartość,
- zostałeś wydziedziczony i uważasz, że przyczyna była niezgodna z prawem,
- jesteś obdarowanym lub spadkobiercą i otrzymałeś wezwanie do zapłaty zachowku,
- zbliża się koniec terminu przedawnienia.
Jak przebiega sprawa o zachowek
Zwykle zaczyna się od wezwania do zapłaty i próby ugody. Jeśli nie przynosi ona efektu, składa się pozew do sądu — rejonowego albo okręgowego, w zależności od wartości roszczenia. Sąd ustala skład i wartość spadku oraz darowizn, najczęściej na podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy. Warto wcześniej zebrać dokumenty: testament, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, umowy darowizny i informacje o majątku.
Najczęstsze pytania
Kiedy przedawnia się roszczenie o zachowek?
Roszczenie wobec spadkobiercy powołanego w testamencie przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Przy darowiznach i dziedziczeniu ustawowym termin liczy się inaczej, dlatego warto ustalić go z prawnikiem.
Czy wnuk może żądać zachowku po dziadku?
Tak, jeżeli jego rodzic — dziecko spadkodawcy — nie dożył otwarcia spadku i wnuk byłby powołany do dziedziczenia z ustawy. Wnuk wchodzi wtedy w miejsce zmarłego rodzica.
Czy zachowek należy się, jeśli odrzuciłem spadek?
Co do zasady nie — osoba, która odrzuciła spadek, jest traktowana tak, jakby nie dożyła jego otwarcia, i traci prawo do zachowku. Przed odrzuceniem spadku warto więc ocenić skutki z prawnikiem.
Informacje mają charakter ogólny i nie zastępują porady prawnej w konkretnej sprawie.